ಮಂಗಳವಾರ, ಫೆಬ್ರವರಿ 17, 2026

ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ: ಬಾಂಬೆ ಕೈವಶ (1668), ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಸ್ಥಾಪನೆ (1696–1698) ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಸರ್ಮಾನ್ ಆಯೋಗ (1714–1715)


   

ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ: ಬಾಂಬೆ ಕೈವಶ (1668), ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಸ್ಥಾಪನೆ (1696–1698) ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಸರ್ಮಾನ್ ಆಯೋಗ (1714–1715).


ಭಾರತದ ಆಧುನಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ವ್ಯಾಪಾರ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದ ಈ ಕಂಪನಿ, ಕ್ರಮೇಣ ತನ್ನ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು, ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು, ಸೈನಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿತು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯಿತು.

ಬ್ರಿಟಿಷರ ಭಾರತ ಪ್ರವೇಶವು ಒಂದೇ ಒಂದು ಘಟನೆಯ ಫಲಿತಾಂಶವಲ್ಲ. ಹಲವು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದ ವ್ಯಾಪಾರ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾತುಕತೆ, ಬಂದರುಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಅವಕಾಶಗಳ ಬಳಕೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕಂಪನಿಯ ಶಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.

ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ 1668ರಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಗೆ ದೊರೆತದ್ದು, 1696–1698ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ನೆಲೆ ಬಲಗೊಂಡದ್ದು ಮತ್ತು 1714–1715ರ ಜಾನ್ ಸರ್ಮಾನ್ ನೇತೃತ್ವದ ರಾಯಭಾರ ಪ್ರಮುಖ ಹಂತಗಳಾಗಿವೆ.

ಈ ಮೂರು ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ, ಒಂದು ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆ ಹೇಗೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.


1. ಬಾಂಬೆ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಕೈವಶಕ್ಕೆ – 1668.

ಬಾಂಬೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ

ಇಂದಿನ ಮುಂಬೈಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಬಾಂಬೆ ಪ್ರದೇಶವು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಂದರು ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಾರಣ ಸಮುದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿತ್ತು.

16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಬಾಂಬೆ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ನಂತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ನಡುವಿನ ರಾಜಮನೆತನದ ಸಂಬಂಧದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಜ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ II ಅವರ ಕೈಗೆ ಬಂದಿತು.

1661ರಲ್ಲಿ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಆಫ್ ಬ್ರಗಾಂಜಾ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ II ಅವರ ವಿವಾಹದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ದೊರೆಯಿತು.

ಆದರೆ ಬಾಂಬೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುವುದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.

1668ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಗೆ ಬಾಂಬೆ

1668ರಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಗೆ ಬಾಡಿಗೆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.

ಇದು ಕಂಪನಿಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಘಟನೆ. ಇದರಿಂದ ಕಂಪನಿಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಬಲಿಷ್ಠ ನೆಲೆ ದೊರೆಯಿತು.

ಸೂರತ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಂಪನಿಗೆ ಬಾಂಬೆ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. ಬಾಂಬೆಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಂದರು ದೊಡ್ಡ ಹಡಗುಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಸಮುದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ನೌಕಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಕಂಪನಿಗೆ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಿತು.

ಬಾಂಬೆಯ ಮಹತ್ವ

ಬಾಂಬೆ ಕಂಪನಿಗೆ ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಯಿತು:

  • ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರು ದೊರೆಯಿತು.
  • ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರದ ಮೂಲಕ ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಸುಲಭವಾಯಿತು.
  • ವ್ಯಾಪಾರ ಸರಕುಗಳ ಸಾಗಾಟಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು.
  • ಕಂಪನಿಯ ಹಡಗುಗಳಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ನೆಲೆ ದೊರೆಯಿತು.
  • ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಿತು.
  • ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಲು ಆರಂಭವಾಯಿತು.

ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು.


2. ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯ ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ನೆಲೆ – 1696–1698.

ಬಂಗಾಳದ ಮಹತ್ವ

ಬಂಗಾಳವು 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು.

ಇಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿತ್ತು. ಗಂಗಾ–ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಿತ್ತು. ಬಂಗಾಳದ ಹತ್ತಿ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಯುರೋಪಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.

ಇದರಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಗೆ ಬಂಗಾಳದ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ಉಂಟಾಯಿತು.

ಕಂಪನಿಯು ಈಗಾಗಲೇ ಬಂಗಾಳದ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಬಲಿಷ್ಠ ನೆಲೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು.

ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ಆರಂಭಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ

ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಷಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ನಗರವು ಒಂದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದದ್ದಲ್ಲ. ಸೂತನೂಟಿ, ಗೋವಿಂದಪುರ ಮತ್ತು ಕಲಿಕತ್ತಾ ಎಂಬ ಮೂರು ಗ್ರಾಮಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಕಂಪನಿಯ ನೆಲೆ ಕ್ರಮೇಣ ಬೆಳೆಯಿತು.

1690ರಲ್ಲಿ ಜಾಬ್ ಚಾರ್ನಾಕ್ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಬಂದು ಕಂಪನಿಯ ನೆಲೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದ ಘಟನೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ಆರಂಭಿಕ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನೆಲೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ನಂತರ 1696ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಕೋಟೆ ನಿರ್ಮಾಣದಂತಹ ಸಿದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು.

1698ರಲ್ಲಿ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯು ಈ ಮೂರು ಗ್ರಾಮಗಳ ಜಮೀನ್ದಾರಿ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಿತು.

ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೇ ಮುಂದೆ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾವನ್ನು ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿತು.

ಫೋರ್ಟ್ ವಿಲಿಯಂ

ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಕೋಟೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ನಂತರ ಫೋರ್ಟ್ ವಿಲಿಯಂ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು.

ಕೋಟೆಯ ಉದ್ದೇಶ ಕೇವಲ ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಯುವುದಲ್ಲ. ಕಂಪನಿಯ ಸರಕುಗಳು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಇದು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.

ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು.


ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ಮಹತ್ವ

ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಕಂಪನಿಗೆ ದೊರೆತ ನಂತರ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಅದರ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಭಾವ ವೇಗವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.

ಬಂಗಾಳದ ಬಟ್ಟೆ, ರೇಷ್ಮೆ, ಉಪ್ಪು, ನೀಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳ ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಕಂಪನಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಲಾಭ ದೊರೆಯುತ್ತಿತ್ತು.

ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವು ಬಲಿಷ್ಠವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದೊಂದಿಗೆ ಅದರ ಸಂಬಂಧವೂ ಬದಲಾಗತೊಡಗಿತು.

ಮುಂದೆ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಕೇವಲ ವ್ಯಾಪಾರ ನಗರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು.

1772ರಲ್ಲಿ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಡಳಿತದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು, ಮತ್ತು ನಂತರ 1911ರವರೆಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.

ಹೀಗಾಗಿ 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯಾಪಾರ ನೆಲೆ ಮುಂದೆ ಭಾರತದ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತು.


3. ಜಾನ್ ಸರ್ಮಾನ್ ಆಯೋಗ – 1714–1715

ಜಾನ್ ಸರ್ಮಾನ್ ಯಾರು?

ಜಾನ್ ಸರ್ಮಾನ್ (John Surman) ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿದ್ದರು.

18ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆ ಇತ್ತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅನುಮತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾಗಿತ್ತು.

ಈ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕಂಪನಿಯು ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಅರಮನೆಗೆ ರಾಯಭಾರ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿತು.

ಸರ್ಮಾನ್ ಆಯೋಗದ ಉದ್ದೇಶ.

1714ರಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಸರ್ಮಾನ್ ನೇತೃತ್ವದ ರಾಯಭಾರ ಮಂಡಳಿ ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಫರುಖ್‌ಸಿಯಾರ್ ಅವರ ಅರಮನೆಗೆ ತೆರಳಿತು.

ಈ ರಾಯಭಾರ ಮಂಡಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳು:

  • ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು.
  • ಮೊಘಲ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು.
  • ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಯುವುದು.
  • ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸುಂಕಗಳಲ್ಲಿ ವಿನಾಯಿತಿ ಅಥವಾ ಅನುಕೂಲ ಪಡೆಯುವುದು.
  • ಬಂಗಾಳ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುವುದು.

ಸರ್ಮಾನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಸ್ಟೀಫೆನ್ಸನ್ ಮತ್ತು ವಿಲಿಯಂ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರರು ಕೂಡ ರಾಯಭಾರ ತಂಡದಲ್ಲಿದ್ದರು.

ವಿಲಿಯಂ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಅವರ ಪಾತ್ರ

ಈ ರಾಯಭಾರ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ ವಿಲಿಯಂ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಅವರ ಪಾತ್ರವೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.

ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಫರುಖ್‌ಸಿಯಾರ್ ಅವರ ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಿದ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಅವರ ಸೇವೆಯಿಂದ ಕಂಪನಿಯ ರಾಯಭಾರ ಮಂಡಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು ಎಂಬುದು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಈ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಫಲವಾಗಿ ಕಂಪನಿಗೆ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ವ್ಯಾಪಾರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಿತು.


4. 1717ರ ಫರುಖ್‌ಸಿಯಾರ್ ಫರ್ಮಾನ್.

ಜಾನ್ ಸರ್ಮಾನ್ ಆಯೋಗದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು 1717ರ ಫರ್ಮಾನ್ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ.

ಸರ್ಮಾನ್ ರಾಯಭಾರ ಮಂಡಳಿ 1714–1715ರಲ್ಲಿ ಮೊಘಲ್ ಅರಮನೆಗೆ ತೆರಳಿದರೂ, ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ 1717ರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಫರುಖ್‌ಸಿಯಾರ್ ನೀಡಿದ ಫರ್ಮಾನ್ ಕಂಪನಿಗೆ ಬಹಳ ಮಹತ್ವದ ವ್ಯಾಪಾರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು.

ಈ ಫರ್ಮಾನ್ ಮೂಲಕ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಹಲವು ಅನುಕೂಲಗಳು ದೊರೆಯಿತು.

ಕಂಪನಿಗೆ ಕೆಲವು ವ್ಯಾಪಾರ ಸರಕುಗಳ ಮೇಲೆ ಸುಂಕದ ವಿನಾಯಿತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ದೊರಕಿದವು. ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಸ್ಥಾನ ಬಲಪಡಿಸಲು ಈ ಫರ್ಮಾನ್ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಹೀಗಾಗಿ 1714–1715ರ ಜಾನ್ ಸರ್ಮಾನ್ ರಾಯಭಾರ ಮಂಡಳಿ ಮತ್ತು 1717ರ ಫರುಖ್‌ಸಿಯಾರ್ ಫರ್ಮಾನ್ ಅನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಘಟನೆಗಳಾಗಿ ನೋಡಬೇಕು.


5. ಈ ಮೂರು ಘಟನೆಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಮಹತ್ವ.

ಈಗ ಬಾಂಬೆ, ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಸರ್ಮಾನ್ ಆಯೋಗವನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಒಂದು ಸ್ಪಷ್ಟ ಚಿತ್ರ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಬಾಂಬೆ – ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ನೆಲೆ

1668ರಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆ ಕಂಪನಿಯ ಕೈಗೆ ಬಂದ ನಂತರ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಗೆ ಬಲಿಷ್ಠ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ನೆಲೆ ದೊರೆಯಿತು.

ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ – ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ನೆಲೆ

1696–1698ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ನೆಲೆ ಬಲಗೊಂಡಿತು. ಇದರಿಂದ ಬಂಗಾಳದ ಸಮೃದ್ಧ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.

ಜಾನ್ ಸರ್ಮಾನ್ – ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ನೆಲೆ

1714–1715ರ ಸರ್ಮಾನ್ ರಾಯಭಾರ ಮಂಡಳಿಯ ಮೂಲಕ ಕಂಪನಿ ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ 1717ರ ಫರ್ಮಾನ್ ಕಂಪನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು.

ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಮೂರು ಘಟನೆಗಳು ಕಂಪನಿಯ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದವು:

ಬಂದರು → ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರ → ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸೌಲಭ್ಯ


6. ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯವರೆಗೆ.

ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಅದರ ರೂಪಾಂತರ.

ಮೊದಲಿಗೆ ಕಂಪನಿ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.

ನಂತರ:

ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳು → ಕೋಟೆಗಳು → ಸೈನಿಕ ಶಕ್ತಿ → ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು → ತೆರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು → ರಾಜಕೀಯ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ

ಎಂಬ ಹಂತಗಳ ಮೂಲಕ ಅದರ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.

ಬಾಂಬೆ ಮತ್ತು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಂತಹ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಕಂಪನಿಗೆ ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಬಲಿಷ್ಠ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವು. ಸರ್ಮಾನ್ ಆಯೋಗ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಫರ್ಮಾನ್‌ಗಳು ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದವು.

18ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಕಂಪನಿ ಕೇವಲ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿರದೆ, ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತ್ತು.

1757ರ ಪ್ಲಾಸಿ ಯುದ್ಧ ಈ ಬದಲಾವಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ತಿರುವಾಯಿತು. ಪ್ಲಾಸಿಯ ನಂತರ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವ ವೇಗವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.

ನಂತರ 1764ರ ಬಕ್ಸರ್ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು 1765ರಲ್ಲಿ ದಿವಾನಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ಲಾಭದಿಂದ ಕಂಪನಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.


7. ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ.

ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲೆ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದವು.

ಬಾಂಬೆ, ಮದ್ರಾಸ್ ಮತ್ತು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಕ್ರಮೇಣ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪ್ರಮುಖ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆದವು. ಈ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು.

ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಂಗಾಳದ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಪತ್ತು ಕಂಪನಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಆದಾಯದ ಮೂಲವಾಯಿತು. ಈ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಂಪನಿ ತನ್ನ ಸೈನಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು.

ಮುಂದಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಅಧಿಕಾರವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳು ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ನಡೆಸಬೇಕಾಯಿತು ಅಥವಾ ಅದರೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು.

ಹೀಗೆ 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ, 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರದ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.


ಸಾರಾಂಶ

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಒಂದು ದೀರ್ಘ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿತ್ತು.

1668 – ಬಾಂಬೆ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಗೆ ದೊರೆಯಿತು.
ಇದರಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಗೆ ಬಲಿಷ್ಠ ಬಂದರು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ನೆಲೆ ದೊರೆಯಿತು.

1696–1698 – ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ನೆಲೆ ಬಲಗೊಂಡಿತು.
ಕೋಟೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಮೂರು ಗ್ರಾಮಗಳ ಮೇಲಿನ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೂಲಕ ಕಂಪನಿಯ ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ನೆಲೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಯಿತು.

1714–1715 – ಜಾನ್ ಸರ್ಮಾನ್ ನೇತೃತ್ವದ ರಾಯಭಾರ ಮಂಡಳಿ ಮೊಘಲ್ ಅರಮನೆಗೆ ತೆರಳಿತು.
ಇದರ ಉದ್ದೇಶ ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು.

1717 – ಫರುಖ್‌ಸಿಯಾರ್ ಫರ್ಮಾನ್ ಕಂಪನಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು.

ಈ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಹೇಗೆ ಕ್ರಮೇಣ ಬಲಪಡಿಸಿತು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಬಾಂಬೆ ಕಂಪನಿಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ಬಲಿಷ್ಠ ನೆಲೆ ನೀಡಿತು. ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ಸಮೃದ್ಧ ಬಂಗಾಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಜಾನ್ ಸರ್ಮಾನ್ ರಾಯಭಾರ ಮತ್ತು 1717ರ ಫರ್ಮಾನ್ ಕಂಪನಿಗೆ ಮೊಘಲ್ ಆಡಳಿತದಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ನೆರವಾಯಿತು.

ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಘಟನೆಗಳು ಮುಂದಿನ ಬ್ರಿಟಿಷರ ರಾಜಕೀಯ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಆರ್ಥಿಕ, ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ನೆಲೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಹಂತಗಳಾಗಿವೆ.

ಕೊನೆಗೆ, ವ್ಯಾಪಾರದ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ, ಇದೇ ನೆಲೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಸೈನಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. 1757ರ ಪ್ಲಾಸಿ ಮತ್ತು 1764ರ ಬಕ್ಸರ್ ಯುದ್ಧಗಳ ನಂತರ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ವೇಗ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.

ಆದ್ದರಿಂದ “ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರದವರೆಗೆ” ಎಂಬ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು 1668ರ ಬಾಂಬೆ, 1696–1698ರ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು 1714–1715ರ ಜಾನ್ ಸರ್ಮಾನ್ ರಾಯಭಾರ ಮಂಡಳಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಂತಗಳಾಗಿವೆ.

ಕಾಮೆಂಟ್‌ಗಳಿಲ್ಲ:

ಕಾಮೆಂಟ್‌‌ ಪೋಸ್ಟ್‌ ಮಾಡಿ

NASA Voyager 1 – ಭೂಮಿಯಿಂದ ಒಂದು Light-Day ದೂರ ತಲುಪಿದ ಮೊದಲ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆ

  ಉಪಶೀರ್ಷಿಕೆ: ಸುಮಾರು 49 ವರ್ಷಗಳ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಪ್ರಯಾಣದ ನಂತರ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ವಸ್ತುವೊಂದು ಭೂಮಿಯಿಂದ 16 ಬಿಲಿಯನ್ ಮೈಲುಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ದೂರ ತಲುಪಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಧ...