SEO ವಿಭಾಗ: ಶಿಕ್ಷಣ | ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ | ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ | KPSC ಮತ್ತು UPSC ಅಧ್ಯಯನ
ಪರಿಚಯ
ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಸಂಭವಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಕಂಪವೂ ಒಂದು. ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿರುವ ಶಕ್ತಿ ಹಠಾತ್ತನೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಾಗ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಕಂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಂಪನವನ್ನು ಭೂಕಂಪ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭೂಕಂಪಗಳು ಕೆಲವೇ ಸೆಕೆಂಡುಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳವರೆಗೆ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಅವುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಹಾನಿ ಅಪಾರವಾಗಿರಬಹುದು.
ಭೂಕಂಪದ ತೀವ್ರತೆ, ಪ್ರಮಾಣ, ಕಂಪನದ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿವಿಧ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಉಪಕರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾಪಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ರಿಕ್ಟರ್ ಮಾಪಕ, ಮೆರ್ಕಲ್ಲಿ ತೀವ್ರತಾ ಮಾಪಕ, ಕ್ಷಣ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾಪಕ (Moment Magnitude Scale) ಮತ್ತು ಸೈಸ್ಮೋಗ್ರಾಫ್ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.
ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಭೂಕಂಪವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ವಿಧಾನಗಳು, ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ, ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳೋಣ.
1. ಭೂಕಂಪ ಎಂದರೇನು?
ಭೂಮಿಯ ಹೊರಪದರವು ಹಲವಾರು ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಟೆಕ್ಟೋನಿಕ್ ಫಲಕಗಳಿಂದ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಫಲಕಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಫಲಕಗಳ ನಡುವೆ ಒತ್ತಡ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಒತ್ತಡವು ಶಿಲೆಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಮೀರಿದಾಗ ಅವು ಹಠಾತ್ತನೆ ಜಾರುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಮುರಿಯುತ್ತವೆ. ಆಗ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದ್ದ ಶಕ್ತಿ ಭೂಕಂಪನ ಅಲೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಅಲೆಗಳು ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಭೂಮಿ ಕಂಪಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ.
ಭೂಕಂಪದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳು:
- ಟೆಕ್ಟೋನಿಕ್ ಫಲಕಗಳ ಚಲನೆ.
- ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಒತ್ತಡದ ಬದಲಾವಣೆ.
- ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು.
- ಭೂಗರ್ಭದ ಬಂಡೆಗಳ ಹಠಾತ್ ಚಲನೆ.
- ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು.
- ಜಲಾಶಯಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರೇರಿತ ಭೂಕಂಪನಗಳು.
2. ಭೂಕಂಪದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಅಳೆಯುವುದು ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ?
ಭೂಕಂಪದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಅಳೆಯುವುದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.
ಇದರಿಂದ:
- ಭೂಕಂಪದ ಮೂಲ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದು.
- ಭೂಮಿಯ ಕಂಪನದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದು.
- ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು.
- ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸುರಕ್ಷತಾ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಬಹುದು.
- ಭವಿಷ್ಯದ ಭೂಕಂಪ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬಹುದು.
- ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದು.
- ಭೂಕಂಪನ ವಲಯಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಬಹುದು.
3. ಸೈಸ್ಮೋಗ್ರಾಫ್ (Seismograph) ಎಂದರೇನು?
ಸೈಸ್ಮೋಗ್ರಾಫ್ ಭೂಕಂಪನವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಗಳನ್ನು ಇದು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುತ್ತದೆ.
ಸೈಸ್ಮೋಗ್ರಾಫ್ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವ ಚೌಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಜಡತ್ವದ ಕಾರಣದಿಂದ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವ ಭಾರವಿರುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿ ಕಂಪಿಸಿದಾಗ ಚೌಕಟ್ಟು ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಭಾರದ ಚಲನೆ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಚಲನೆಯನ್ನು ಸಂವೇದಕಗಳು ದಾಖಲಿಸುತ್ತವೆ.
ಆಧುನಿಕ ಭೂಕಂಪ ಮಾಪನ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸೈಸ್ಮೋಮೀಟರ್ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ಭೂಕಂಪನ ಅಲೆಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತವೆ.
ಸೈಸ್ಮೋಗ್ರಾಫ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಗಳು:
- ಭೂಕಂಪನ ಅಲೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವುದು.
- ಕಂಪನದ ಸಮಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು.
- ಅಲೆಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವುದು.
- ಭೂಕಂಪದ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು.
- ಭೂಕಂಪದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು.
ಸೈಸ್ಮೋಗ್ರಾಫ್ ಭೂಕಂಪದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ತೋರಿಸುವ ಒಂದೇ ಮಾಪಕವಲ್ಲ. ಅದು ಕಂಪನದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಮಾಹಿತಿಯಿಂದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಭೂಕಂಪದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕುತ್ತಾರೆ.
4. ರಿಕ್ಟರ್ ಮಾಪಕ (Richter Scale)
ಭೂಕಂಪದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ರಿಕ್ಟರ್ ಮಾಪಕ ಒಂದು.
1935ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಭೂಕಂಪಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ರಿಕ್ಟರ್ ಅವರು ಈ ಮಾಪಕವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಭೂಕಂಪಗಳನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಇದನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ರಿಕ್ಟರ್ ಮಾಪಕವು ಭೂಕಂಪದಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಭೂಕಂಪನ ಅಲೆಗಳ ಗರಿಷ್ಠ ವೈಶಾಲ್ಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.
ಇದು ಲಾಗರಿಥಮಿಕ್ ಮಾಪಕವಾಗಿದೆ.
ಅಂದರೆ:
- ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ 1 ಘಟಕ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ಅಲೆಗಳ ವೈಶಾಲ್ಯವು ಸುಮಾರು 10 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.
- ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಶಕ್ತಿಯು ಸುಮಾರು 31.6 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.
ರಿಕ್ಟರ್ ಮಾಪಕದ ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗೀಕರಣ:
| ಪ್ರಮಾಣ | ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಣಾಮ |
|---|---|
| 2.0ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ | ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬಾರದಷ್ಟು ಸಣ್ಣ ಕಂಪನ |
| 2.0–2.9 | ಸಣ್ಣ ಕಂಪನ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಾನಿಯಿಲ್ಲ |
| 3.0–3.9 | ಕೆಲವರಿಗೆ ಅನುಭವವಾಗಬಹುದು |
| 4.0–4.9 | ವಸ್ತುಗಳು ಅಲುಗಾಡಬಹುದು, ಸಣ್ಣ ಹಾನಿ ಸಾಧ್ಯ |
| 5.0–5.9 | ದುರ್ಬಲ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗಬಹುದು |
| 6.0–6.9 | ತೀವ್ರ ಕಂಪನ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಹಾನಿ ಸಾಧ್ಯ |
| 7.0–7.9 | ದೊಡ್ಡ ಭೂಕಂಪ, ವ್ಯಾಪಕ ಹಾನಿ ಸಾಧ್ಯ |
| 8.0 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು | ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಭೂಕಂಪ, ವ್ಯಾಪಕ ವಿನಾಶ ಸಾಧ್ಯ |
ಗಮನಿಸಿ: ಈ ವರ್ಗೀಕರಣವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಮಾತ್ರ. ನಿಜವಾದ ಹಾನಿಯು ಭೂಕಂಪದ ಆಳ, ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಇರುವ ದೂರ, ಭೂಮಿಯ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ.
5. ಮೆರ್ಕಲ್ಲಿ ತೀವ್ರತಾ ಮಾಪಕ (Modified Mercalli Intensity Scale)
ಮೆರ್ಕಲ್ಲಿ ಮಾಪಕವು ರಿಕ್ಟರ್ ಮಾಪಕಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭೂಕಂಪದಿಂದ ಜನರು ಅನುಭವಿಸುವ ಕಂಪನ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹಾಗೂ ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ.
1902ರಲ್ಲಿ ಇಟಲಿಯ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಗೈಸೆಪ್ಪೆ ಮೆರ್ಕಲ್ಲಿ ಈ ಮಾಪಕವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ನಂತರ ಇದನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ Modified Mercalli Intensity Scale ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.
ಈ ಮಾಪಕದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 12 ಹಂತಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ರೋಮನ್ ಅಂಕಿಗಳಾದ I ರಿಂದ XII ರವರೆಗೆ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮೆರ್ಕಲ್ಲಿ ಮಾಪಕದ 12 ಹಂತಗಳು:
- I – ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬಾರದ ಕಂಪನ: ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜನರಿಗೆ ಭೂಕಂಪದ ಅನುಭವವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
- II – ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲ: ಕೆಲವೇ ಜನರಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಾಂತವಾಗಿರುವವರಿಗೆ ಅನುಭವವಾಗಬಹುದು.
- III – ದುರ್ಬಲ: ಒಳಾಂಗಣದಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವರಿಗೆ ಕಂಪನ ತಿಳಿಯಬಹುದು.
- IV – ಮಧ್ಯಮ: ಅನೇಕ ಜನರಿಗೆ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಗಿಲು ಮತ್ತು ಕಿಟಕಿಗಳು ಅಲುಗಾಡಬಹುದು.
- V – ತುಸು ಬಲವಾದ: ಬಹುತೇಕ ಜನರಿಗೆ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ವಸ್ತುಗಳು ಬೀಳಬಹುದು.
- VI – ಬಲವಾದ: ಜನರು ಭಯಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ದುರ್ಬಲ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಹಾನಿಯಾಗಬಹುದು.
- VII – ಅತ್ಯಂತ ಬಲವಾದ: ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಹಾನಿ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.
- VIII – ವಿನಾಶಕಾರಿ: ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಹಾನಿಯಾಗಬಹುದು.
- IX – ತೀವ್ರ ವಿನಾಶಕಾರಿ: ಕಟ್ಟಡಗಳ ರಚನೆಗಳಿಗೆ ಗಂಭೀರ ಹಾನಿ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.
- X – ಅತ್ಯಂತ ವಿನಾಶಕಾರಿ: ಅನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ನಾಶವಾಗಬಹುದು. ನೆಲದಲ್ಲಿ ಬಿರುಕುಗಳು ಕಾಣಿಸಬಹುದು.
- XI – ಭೀಕರ: ವ್ಯಾಪಕ ವಿನಾಶ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಬಹುದು.
- XII – ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿನಾಶಕಾರಿ: ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಬಹುದು.
ಈ ಮಾಪಕವು ಒಂದೇ ಭೂಕಂಪಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ತೀವ್ರತೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡಬಹುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಭೂಕಂಪದ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ದೂರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.
6. ಕ್ಷಣ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾಪಕ (Moment Magnitude Scale – Mw)
ಆಧುನಿಕ ಭೂಕಂಪಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಮಾಪನ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ಕ್ಷಣ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾಪಕ.
ಇದನ್ನು 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಜಪಾನ್ ಮೂಲದ ಅಮೆರಿಕನ್ ಭೂಕಂಪಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಹಿರೋ ಕನಮೊರಿ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಥಾಮಸ್ ಹ್ಯಾಂಕ್ಸ್ ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು.
ಈ ಮಾಪಕವು ಭೂಕಂಪದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಅಳೆಯುತ್ತದೆ.
ಇದು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ:
- ಭೂಕಂಪದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಾರಿದ ಭೂಭಾಗದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ.
- ಬಂಡೆಗಳ ಸರಾಸರಿ ಜಾರುವ ಪ್ರಮಾಣ.
- ಬಂಡೆಗಳ ಕಠಿಣತೆ ಅಥವಾ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ಗುಣ.
ಈ ಅಂಶಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಭೂಕಂಪದ ಭೂಕಂಪನ ಕ್ಷಣವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದ ಕ್ಷಣ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕ್ಷಣ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾಪಕದ ಮಹತ್ವ:
- ದೊಡ್ಡ ಭೂಕಂಪಗಳನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.
- ಭೂಕಂಪದ ಒಟ್ಟು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.
- ಜಾಗತಿಕ ಭೂಕಂಪ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.
- ರಿಕ್ಟರ್ ಮಾಪಕಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಭೂಕಂಪಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.
ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ವರದಿಯಾಗುವ ದೊಡ್ಡ ಭೂಕಂಪಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ Mw ಮೂಲಕ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
7. ಭೂಕಂಪನ ಅಲೆಗಳ ವಿಧಗಳು
ಭೂಕಂಪ ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಅಲೆಗಳು ಹರಡುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
A. ದೇಹದ ಅಲೆಗಳು (Body Waves)
ಇವು ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗದ ಮೂಲಕ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ.
1. P ಅಲೆಗಳು (Primary Waves)
- ಇವು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಭೂಕಂಪನ ಅಲೆಗಳಾಗಿವೆ.
- ಘನ, ದ್ರವ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗಬಲ್ಲವು.
- ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಲೆಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ಸೈಸ್ಮೋಗ್ರಾಫ್ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ದಾಖಲಾಗುತ್ತವೆ.
2. S ಅಲೆಗಳು (Secondary Waves)
- P ಅಲೆಗಳಿಗಿಂತ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ.
- ಘನ ವಸ್ತುಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಸಾಗಬಲ್ಲವು.
- ಇವು ಮಾಧ್ಯಮದ ಕಣಗಳನ್ನು ಅಲೆಯ ಚಲನೆಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಲಂಬವಾಗಿ ಕಂಪಿಸುತ್ತವೆ.
- ಸೈಸ್ಮೋಗ್ರಾಫ್ನಲ್ಲಿ P ಅಲೆಗಳ ನಂತರ ದಾಖಲಾಗುತ್ತವೆ.
B. ಮೇಲ್ಮೈ ಅಲೆಗಳು (Surface Waves)
ಇವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ.
1. ಲವ್ ಅಲೆಗಳು (Love Waves): ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡ ದಿಕ್ಕಿನ ಚಲನೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.
2. ರೇಲಿ ಅಲೆಗಳು (Rayleigh Waves): ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆಗಳಂತೆ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಅಂಡಾಕಾರದ ಚಲನೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.
ಮೇಲ್ಮೈ ಅಲೆಗಳು ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲವು.
8. ಭೂಕಂಪದ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಹೇಗೆ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ?
ಭೂಕಂಪದ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸೈಸ್ಮೋಗ್ರಾಫ್ಗಳ ದಾಖಲೆಗಳು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ.
ಭೂಕಂಪದ ಮೂಲಬಿಂದು (Focus ಅಥವಾ Hypocenter) ಎಂದರೆ ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭೂಕಂಪ ಆರಂಭವಾಗುವ ಸ್ಥಳ.
ಅದರ ನೇರ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿರುವ ಬಿಂದುವನ್ನು ಅಧಿಕೇಂದ್ರ (Epicenter) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕನಿಷ್ಠ ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ಭೂಕಂಪ ಮಾಪನ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಂದ ಬಂದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅಧಿಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ.
P ಅಲೆಗಳು ಮತ್ತು S ಅಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ವೇಗಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವುದರಿಂದ ಅವು ದಾಖಲಾಗುವ ಸಮಯದ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾಹಿತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಭೂಕಂಪದ ದೂರವನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ನಂತರ ತ್ರಿಕೋನೀಕರಣ (Triangulation) ವಿಧಾನದಿಂದ ಅಧಿಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
9. ರಿಕ್ಟರ್ ಮಾಪಕ ಮತ್ತು ಮೆರ್ಕಲ್ಲಿ ಮಾಪಕದ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ
| ರಿಕ್ಟರ್ ಮಾಪಕ | ಮೆರ್ಕಲ್ಲಿ ಮಾಪಕ |
|---|---|
| ಭೂಕಂಪದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ | ಭೂಕಂಪದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ |
| ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದಾಖಲೆಗಳ ಆಧಾರ | ಜನರ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಹಾನಿಯ ಆಧಾರ |
| ಲಾಗರಿಥಮಿಕ್ ಮಾಪಕ | I ರಿಂದ XII ಹಂತಗಳು |
| ಒಂದೇ ಭೂಕಂಪಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದೇ ಪ್ರಮಾಣ | ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತೀವ್ರತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ |
| ಸೈಸ್ಮಿಕ್ ಅಲೆಗಳ ವೈಶಾಲ್ಯವನ್ನು ಆಧರಿಸುತ್ತದೆ | ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸುತ್ತದೆ |
10. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭೂಕಂಪ ಮಾಪನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ಭಾರತವು ಭೂಕಂಪದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಅಪಾಯ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹಿಮಾಲಯ ಪ್ರದೇಶ, ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತ, ಕಚ್ ಮತ್ತು ಅಂಡಮಾನ್-ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಭೂಕಂಪ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಒಳಗಾಗುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭೂಕಂಪನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಲು ಮತ್ತು ದಾಖಲಿಸಲು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭೂಕಂಪಶಾಸ್ತ್ರ ಕೇಂದ್ರ (National Center for Seismology – NCS) ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಇದು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಭೂ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
NCS ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಗಳು:
- ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಕಂಪನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ.
- ಭೂಕಂಪಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೇಂದ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು.
- ಭೂಕಂಪನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಒದಗಿಸುವುದು.
- ಭೂಕಂಪಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ನೆರವು ನೀಡುವುದು.
- ಭೂಕಂಪ ಅಪಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು.
ಭಾರತೀಯ ಮಾನದಂಡಗಳ ಸಂಸ್ಥೆ (BIS) ಭೂಕಂಪ ನಿರೋಧಕ ಕಟ್ಟಡ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. IS 1893 ಪ್ರಮುಖ ಭೂಕಂಪ ನಿರೋಧಕ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾನದಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
11. ಭೂಕಂಪದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳು
ಭೂಕಂಪವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಊಹಿಸುವುದು ಇಂದಿಗೂ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ.
ಭೂಕಂಪ ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ:
- ತಕ್ಷಣ ನೆಲಕ್ಕೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಿ.
- ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಮೇಜು ಅಥವಾ ಪೀಠೋಪಕರಣದ ಕೆಳಗೆ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯಿರಿ.
- ತಲೆ ಮತ್ತು ಕುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಕೈಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ.
- ಕಿಟಕಿ, ಗಾಜು ಮತ್ತು ಭಾರವಾದ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ದೂರವಿರಿ.
- ಲಿಫ್ಟ್ ಬಳಸಬೇಡಿ.
- ಕಂಪನ ನಿಂತ ನಂತರ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಹೊರಬನ್ನಿ.
- ವಿದ್ಯುತ್ ತಂತಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಂದ ದೂರವಿರಿ.
ಹೊರಾಂಗಣದಲ್ಲಿದ್ದರೆ: ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಮರಗಳು, ವಿದ್ಯುತ್ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಸೇತುವೆಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುವ ತೆರೆದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ.
12. ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು
KPSC, UPSC, SSC, FDA ಮತ್ತು SDA ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಶಗಳು ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ.
- ರಿಕ್ಟರ್ ಮಾಪಕವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದವರು – ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಎಫ್. ರಿಕ್ಟರ್.
- ರಿಕ್ಟರ್ ಮಾಪಕವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ವರ್ಷ – 1935.
- ಮೆರ್ಕಲ್ಲಿ ಮಾಪಕವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದವರು – ಗೈಸೆಪ್ಪೆ ಮೆರ್ಕಲ್ಲಿ.
- ಮೆರ್ಕಲ್ಲಿ ಮಾಪಕದ ಹಂತಗಳು – 12.
- ಆಧುನಿಕ ಭೂಕಂಪ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾಪನ – ಕ್ಷಣ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾಪಕ (Mw).
- ಕ್ಷಣ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾಪಕದ ಪ್ರಮುಖ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಕಾರರು – ಹಿರೋ ಕನಮೊರಿ ಮತ್ತು ಥಾಮಸ್ ಹ್ಯಾಂಕ್ಸ್.
- ಭೂಕಂಪನವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಸಾಧನ – ಸೈಸ್ಮೋಗ್ರಾಫ್.
- ವೇಗವಾದ ಭೂಕಂಪನ ಅಲೆ – P ಅಲೆ.
- ಘನ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಸಾಗುವ ಅಲೆ – S ಅಲೆ.
- ಭೂಕಂಪದ ಮೂಲಬಿಂದು – Focus ಅಥವಾ Hypocenter.
- ಭೂಕಂಪದ ಅಧಿಕೇಂದ್ರ – Epicenter.
- ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭೂಕಂಪನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆ – National Center for Seismology.
ಉಪಸಂಹಾರ
ಭೂಕಂಪವು ಮಾನವ ಜೀವನ, ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪವಾಗಿದೆ. ಭೂಕಂಪದ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯಲು ರಿಕ್ಟರ್ ಮಾಪಕ, ಮೆರ್ಕಲ್ಲಿ ಮಾಪಕ ಹಾಗೂ ಕ್ಷಣ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾಪಕಗಳಂತಹ ವಿಧಾನಗಳು ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ.
ಸೈಸ್ಮೋಗ್ರಾಫ್ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸೈಸ್ಮೋಮೀಟರ್ಗಳು ಭೂಕಂಪನ ಅಲೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಭೂಕಂಪದ ಬಗ್ಗೆ ನಿಖರವಾದ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತವೆ.
ಭೂಕಂಪವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಭೂಕಂಪ ಅಪಾಯದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ, ಸುರಕ್ಷಿತ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭೂಕಂಪದ ಬಗ್ಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಜನಜಾಗೃತಿ ಹೊಂದುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಕಾಮೆಂಟ್ಗಳಿಲ್ಲ:
ಕಾಮೆಂಟ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿ